W sobotę 15 stycznia 2022 roku, około godziny 6.00 czasu polskiego, w pobliżu archipelagu wysp Tonga na Oceanie Spokojnym nastąpił wybuch podwodnego wulkanu. Spowodował on podniesienie poziomu wód, a także tsunami, odczuwalne w tak odległych miejscach, jak śródziemnomorskie Baleary czy Zatoka Kalifornijska. Erupcja została zarejestrowana przez wiele instytucji dysponujących aparatami pomiarowymi takich, jak np. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW).
Wydarzenie to zostało zarejestrowane również przez grawimetr znajdujący się w Obserwatorium Astrogeodynamicznym Centrum Badań Kosmicznych PAN. Urządzenie to oprócz pomiarów siły ciężkości na Ziemi wykonuje również dodatkowo pomiary zmian temperatury oraz ciśnienia na zewnątrz oraz wewnątrz instrumentu.
15 stycznia br. urządzenie zarejestrowało dotarcie fali uderzeniowej jako skok na wykresie zmian ciśnienia atmosferycznego (rys. 1). Zmiana ta jest na poziomie 1.3 mBar. Fala uderzeniowa została zarejestrowana przez aparaturę około 20:10 czasu lokalnego (godz. 19:10 UTC), czyli po kilkunastu godzinach od momentu wystąpienia wybuchu, ponieważ rozchodzi się ona z dużo mniejszą prędkością niż fala sejsmiczna, a ponad 10 minut wcześniej niż w Obserwatorium IMGW na Kasprowym Wierchu.
Na wykresie zmian pola grawitacyjnego wstrząs był słabo widoczny. Fala sejsmiczna powstała na skutek wybuchu była na tyle słaba, że sygnał który od niej pochodził początkowo ginął w szumie obserwacyjnym . Dopiero po przefiltrowaniu sygnału w przedziale czasowym 6:20 do około 13:00 czasu lokalnego (5:20 do 12:00 UTC) na wykresie pojawiło się zgrubienie prawdopodobnie pochodzące od wydarzenia (rys. 2).
Grawimetr jest urządzeniem rejestrującym zmiany pola siły ciężkości, spowodowane wieloma zjawiskami, między innymi: oddziaływaniem grawitacyjnym Słońca i Księżyca, deformacjami skorupy ziemskiej, zmianami rozkładu masy w otoczeniu urządzenia, w tym wód gruntowych, naciskiem mas atmosferycznych, pływów oceanicznych itd. Jak widać na powyższych przykładach nasz grawimetr potrafi również zarejestrować takie zjawisko jak wybuch wulkanu na odległym archipelagu.
Grawimetr gPhoneX został zakupiony w ramach projektu EPOS PL+, którego uczestnikiem jest CBK PAN . Projekt EPOS-PL+ (European Plate Observing System) jest częścią największego europejskiego programu rozwoju infrastruktury badawczej w naukach o Ziemi.
