Informacja prasowa: CBK PAN, sierpień, 2026 rok
„Ustalmy fakty”
Międzynarodowy zespół wulkanologów, w tym ekspert z Centrum Badań Kosmicznych PAN, publikuje zestawienie powszechnych błędnych przekonań i faktów na temat wulkanów
Międzynarodowy zespół wulkanologów pod kierownictwem dr. Janine Krippner oraz dr. Sama Poppe’a (CBK PAN) opublikował w „Journal of Applied Volcanology” artykuł przeglądowy, który wyjaśnia 18 najczęściej błędnie rozumianych zagadnień dotyczących wulkanów i ich erupcji, wraz z podstawowymi faktami naukowymi stojącymi za nimi. Artykuł grupuje te błędne przekonania w sześć obszarów tematycznych:
- sejsmologię
- wulkany a klimat
- systemy i struktury wulkaniczne
- zagrożenia wulkaniczne
- skale czasowe
- zdjęcia i nagrania
Do powszechnie źle rozumianych tematów należą chwytliwe pojęcia, jak „Pacyficzny Pierścień Ognia”, „superwulkany” czy „mega-tsunami”. Ponadto głośne tematy naukowe, jak klimat czy zdrowie ludzkie, ambitne cele naukowe, jak prognozowanie erupcji, a także podstawowa terminologia, w tym różnica między popiołem wulkanicznym a dymem czy pojęcie „komór” magmowych.
Autorzy wnoszą do publikacji dziesięciolecia doświadczenia zdobytego w agencjach krajowych, obserwatoriach wulkanicznych i na uniwersytetach, pracując w trakcie i pomiędzy kryzysami wulkanicznymi na całym świecie, m.in. w Indonezji, na Filipinach, w Nowej Zelandii, Australii, Chile, Stanach Zjednoczonych i w Europie. Przez cały ten czas wielokrotnie znajdowali się w centrum reakcji medialnej, obserwując z bliska, gdzie powstają dezinformacje i jak skutecznie je prostować.
Autorzy stworzyli to opracowanie, aby pomóc wulkanologom, dziennikarzom, decydentom oraz opinii publicznej ustalać fakty, gdy kolejny wulkan wybuchnie lub nie wybuchnie. Artykuł zestawia każde błędne przekonanie z kluczowymi wnioskami oraz podsumowaniami najnowszych badań, dostarczając czytelnikom informacji potrzebnych do rzetelnego wyjaśniania tych zagadnień. Przedstawia również siedem studiów przypadków pokazujących, jak błędne informacje były szeroko rozpowszechniane i jak im przeciwdziałano przy okazji znanych wulkanów i niedawnych erupcji: Agung (Bali, Indonezja), Etna (Sycylia, Włochy), Kīlauea (Hawaje, USA), Tajogaite (La Palma, Hiszpania), La Soufrière (Saint Vincent), wulkanu Taal (Filipiny) oraz kaldery Yellowstone (USA).
— Wśród najczęściej występujących błędnych przekonań wskazujemy na przykład, że wbrew pozorom wulkany nie dymią i nie wybuchają ogniem. W rzeczywistości wyrzucają chmury drobnych, schłodzonych cząstek magmy, skał oderwanych spod krateru erupcji, gazów wulkanicznych oraz pary wodnej. Takie obłoki niosą ze sobą zupełnie inne zagrożenia niż ogień i dym. W końcu są to spadające rozgrzane fragmenty skał. Zwróciliśmy też uwagę na niepokojące stosowanie określenia „zimne potoki lawy” w odniesieniu do błotnych spływów wulkanicznych, zwanych lahar, co daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Właśnie ten błędnie rozumiany termin naraził turystów na realne niebezpieczeństwo podczas erupcji wulkanu Agung w Indonezji w 2017 roku. Wreszcie, artykuły prasowe i wpisy w mediach społecznościowych często straszą rychłymi erupcjami „superwulkanów”, które miałyby zniszczyć naszą cywilizację, tymczasem takie wulkany jak Yellowstone w USA czy Pola Flegrejskie we Włoszech znacznie częściej powodują mniejsze, lokalne erupcje i są zazwyczaj bardzo dokładnie monitorowane przez obserwatoria wulkaniczne — wylicza dr Sam Poppe z CBK PAN.
Wulkany i ich erupcje fascynują ludzi ze względu na naturalne widowisko, jakie często oferują. Są symbolem tego, jak dynamiczna jest Ziemia, na której żyjemy. Mogą jednak stanowić również poważne zagrożenie dla infrastruktury, ruchu lotniczego oraz osób mieszkających w ich okolicy. Dostarczanie opartych na nauce, dokładnych informacji podczas kryzysu wulkanicznego może dosłownie decydować o życiu i śmierci. Możliwość szybkiego rozpowszechniania wiedzy naukowej na całym świecie nigdy nie była większa, ale plotki często rozprzestrzeniają się jeszcze szybciej. Popularne błędne przekonania mogą się utrwalać i, jeśli nie zostaną skorygowane, prowadzić do niebezpiecznych sytuacji.
— Nadużywanie lub nieumiejętne stosowanie terminologii związanej z wulkanizmem może prowadzić do lekceważenia zagrożeń, jakie niosą ze sobą wulkany. W lokalnych społecznościach może to skutkować np. ignorowaniem nakazów ewakuacji. W przypadku polskich turystów odwiedzających aktywne regiony wulkaniczne może to oznaczać brak świadomości realnych, zagrażających życiu niebezpieczeństw. Co więcej, alarmistyczne i wprowadzające w błąd przekazy w mediach oraz mediach społecznościowych mogą prowadzić albo do niepotrzebnej paniki, albo do długotrwałej nieufności wobec władz. Wszystko to może utrudniać działania ratunkowe, które lokalne władze starają się podejmować, by chronić życie ludzkie i infrastrukturę. Wybierając się w rejony wulkaniczne, warto więc, aby nasi rodacy odpowiednio wcześniej się przygotowali. Sprawdzili m.in. jaki lokalny organ odpowiada za obserwację aktywnych wulkanów w pobliżu celu naszej podróży? Kto odpowiada za ostrzeganie mieszkańców? Czy można pobrać odpowiednią aplikację, gdzie znaleźć ciekawostki na temat tych wulkanów? Wyprawa w pobliże wulkanów może być niezapomnianym przeżyciem, trzeba tylko przygotować się do niej tak, by wrócić z niej cało — podsumowuje dr Sam Poppe.
Zdjęcie grupowe, Credit: CBK PAN. Na zdjęciu Dr Sam Poppe wraz z członkami swojego zespołu, dr Tegan Havard oraz doktorantką Amishą Baiju, na górze Hvítskerur na Islandii podczas prac terenowych w lipcu 2026 roku.
Portrety: credit: Michał Łepecki for NCNw.
Kontakt dla mediów:
Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
ezambrzycka@cbk.waw.pl
+48 728 327 400
Pełna treść komunikatu prasowego: plik PDF | plik MSWord
