Centrum Badań Kosmicznych PAN

tel. (+48) 224-966-200
Menu

Laboratorium Geodynamiczne (Książ)

Obserwatorium w Książu zarejestrowane jest w Międzynarodowym Centrum Pływów Ziemskich (ICET) w Brukseli pod nr 0906. Ciągle obserwacje zmian linii pionu prowadzone są tam od 1974 roku (jeden z najdłuższych ciągów obserwacyjnych zmian linii pionu na świecie). Obserwatorium wyposażone jest w kwarcowe klinometry wahadłowe produkcji francuskiej oraz nowo zbudowany klinometr hydrostatyczny. Klinometr hydrostatyczny powstał ze środków KBN (projekty 9-T12E-046-12 oraz 9-T12E-001-17) w latach 1997-2003. Nowy instrument należy do najwyższej klasy instrumentów geodezyjnych i charakteryzuje się:

  • bardzo wysoką czułością pomiarową, 0.01 milisekundy łuku;
  • brakiem chodu instrumentalnego;
  • stosowaniem metody różnicowej pomiaru, Stosowanie metody różnicowej poza eliminacją chodu instrumentu
  • pozwala na oddzielenie sygnałów geodynamicznych od instrumentalnych;
  • bazą pomiarową o wymiarach setek metrów (obszar, z którego instrument zbiera sygnały);
  • dobrze określonym, stałym azymutem pomiaru.

Wymienione cechy klinometru hydrostatycznego są szczególnie dogodne w badaniach lokalnych zmian pola grawitacyjnego o charakterze długookresowym oraz wiekowym. Klinometr hydrostatyczny stanowi doskonały instrument badawczy zjawisk obciążeniowych w szczególności wywołanych zjawiskami atmosferycznymi.

Uzyskiwane obserwacje zgodnie z międzynarodowymi zobowiązaniami wynikającymi ze współpracy Polski w ramach Międzynarodowej Unii Geodezji i Geofizyki (IUGG, AIG), po opracowaniu przesyłane są do Międzynarodowego Centrum Pływów Ziemskich w Brukseli. Pomiary zmian linii pionu są dodatkowo uzupełnione poprzez ciągły monitoring sejsmiczny prowadzony przez Instytut Geofizyki PAN w Dolnośląskie Obserwatorium Geodynamiczne w Książu.

Obserwatorium zajmuje się ciągłą obserwacją zmian linii pionu, a od bieżącego roku – również ciągłymi pomiarami zmian natężenia pola grawitacyjnego (grawimetria). Obserwatorium wyposażone jest w kwarcowe klinometry wahadłowe oraz nowo powstały klinometr hydrostatyczny, charakteryzujący się bardzo wysoką dokładnością pomiaru (rzędu setnych części milisekundy łuku), brakiem chodu instrumentalnego oraz absolutną metodą pomiaru (stała długość światła lasera helowo-neonowego). Instrument mierzy zmiany położenia swobodnej powierzchni wody reprezentującej chwilową powierzchnię ekwipotencjalną. Pomiar odbywa się z dokładnością pojedynczych nanometrów (10-9 m). Szczególne właściwości instrumentu pozwalają na rejestrację anomalii zmian linii pionu wywołanych przez zjawisko swobodnych drgań całego globu. Przykładem tego była rejestracja 6-godzinnego drgania obszaru Polski na skutek wyjątkowo silnego trzęsienia Ziemi (9° w skali Richtera), jakie miało miejsce 26 grudnia 2004 r. u wybrzeży Sumatry.

Pracownicy Zakładu Geodezji Planetarnej, wykonujący obserwacje w Książu, prowadzą od wielu lat ciągłe badania dostarczające informacji na temat procesów zachodzących na Ziemi i ich związków z globalnymi zmianami klimatu. Badania dostarczają również wiedzy o wiekowych i długookresowych zmianach w środowisku człowieka, wiadomości na temat właściwości mechanicznych globu ziemskiego, danych do wyznaczania pływów oceanicznych oraz informacji o budowie geologicznej obszaru Polski.

Przewiń do góry